Leerstoel “Evidence Based Onderwijs”: Echt een helpende hand voor de onderwijspraktijk?

In de volkskrant van 26 juni staat een berichtje met als titel “Helpende hand voor onderwijs”. Het gaat in op een nieuwe leerstoel “Evidence based onderwijs” bij de Universiteit Maastricht. Doel van deze leerstoel is om van onderwijsvernieuwingen wetenschappelijk vast te stellen of ze wel of niet helpen. Op zich een zeer te waarderen idee. Maar toch bekruipt mij bij het lezen van zo’n artikel een ongemakkelijk gevoel. En dat komt vooral door de laatste zin in het artikel. Dat de resultaten beschikbaar worden gesteld aan de beleidsmakers en de praktijk.

Wat zal er allemaal gaan gebeuren met die resultaten als ze beschikbaar zijn gesteld aan de beleidsmakers? Ik vrees dat er dan weer regels komen, die deze wetenschappelijke resultaten dwingend opleggen. Want wat moeten beleidsmakers anders? En hoe zit het met de relatie tussen de wetenschappers en “de praktijk”? Dat kan natuurlijk heel goed gaan, als de wetenschappers gewoon hun werk doen, goed kijken wat er in de praktijk gebeurt, maar de keuzes verder bij de praktijk laten liggen. Maar het kan ook heel erg fout gaan. En wel dat er weer allerlei, volgens de onderzoekers nuttige en belangrijke, methoden en technieken voor de praktijk worden verzonnen en dat er vooral over de praktijk wordt gesproken.

Begrijp mij goed: ik ben niet tegen wetenschappelijk onderzoek (ik ben zelf ook gepromoveerd), maar ben vooral bezorgd over hoe de wetenschappelijke resultaten worden toegepast in de praktijk. Een wetenschappelijk onderzoek zal altijd per definitie een omgeving moeten creeëren, die anders is dan de praktijk (de laboratorium-omgeving). Puur omdat er anders veel te veel variabelen zijn en er helemaal geen gefundeerde uitspraken kunnen worden gedaan. Verder zal, om wetenschappelijk relevante resultaten te kunnen krijgen, het onderzoek op een behoorlijk grote schaal moeten plaatsvinden (je hebt gewoon veel meetwaarden nodig om statistisch verantwoorde uitspraken te kunnen doen). In het algemeen zal dan gelden dat deze onderzoeken dus behoorlijk wat tijd zullen vergen. In die tijd gaat de innovatie door. Het zou mij niet verbazen dat specifieke onderzochte onderwijsvernieuwingen op het moment van presentatie van het onderzoek al achterhaald blijken te zijn. Als dan de beleidsmakers op basis van deze laboratorium-experimenten regelgeving gaan voorschrijven, is de rampspoed en de verstarring in het onderwijs weer compleet.

Ik pleit ervoor dat onze wetenschappers gewoon hun onderzoek doen, hun resultaten presenteren en dan aan de praktijk, de leraren en leerlingen, zelf overlaten of en hoe ze die resultaten gaan inzetten in hun eigen, veel weerbarstigere, onderwijsomgeving.

Cijfers in het onderwijs: zijn ze wel nodig?

Afgelopen week heeft Margreet van den Berg op haar weblog een item geplaats over het gebruik van cijfers binnen het onderwijs. Ik vind dit een heel aardige discussie omdat Margreet vraagtekens zet bij de absolute waarde van cijfers. Haar stelling is kortweg dat er in cijfers ook moet worden opgenomen in hoeverre het kind individueel zich ontwikkeld (dus relatief ten opzichte van zichzelf). Ik heb haar ook een reactie gegeven, waarin ik haar ideeën ondersteun en zelfs nog verder zou willen gaan. Is het niet verstandiger is om helemaal niet meer met cijfers te werken. Prof. Luc Stevens had een stelling van deze strekking tijdens een voordracht van hem op de ledendag van de NVO2 afgelopen 7 april. Volgens hem was er in onderzoek aangetoond dat in klassen waar cijfers waren afgeschaft meer rust en orde was. Dat kinderen (want hij houdt zich vooral bezig met basis- en voortgezet onderwijs) gewoon bezig waren zich te ontwikkelen en uitdagingen aan te gaan. Ik kan mij dat zeer goed voorstellen.

Het grootste bezwaar van cijfers en toetsen vind ik dat je als lerende geneigd te zijn om “op zoek te gaan naar het juiste antwoord”. Een mooi sprekend voorbeeld las ik op de site van het Nederlands Instituut voor onderwijs en opvoedingszaken (NIVOZ). Het gaat over het feit dat creativiteit een ondergeschoven kindje in het in onderwijs. Mijn stelling is dat de enorme focus op cijfers en zogenaamde objectieve toetsen dit erg in de hand werkt. Let wel: mijn stelling is dus niet dat lerende gewoon moeten doen wat ze zelf leuk vinden en er geen eisen aan hen gesteld worden. Ik pleit ervoor dat lerende relevante uitdagingen krijgen voorgelegd, die ze zoveel mogelijk zelfstandig of in groepen samen moeten kunnen oplossen. Hoe ze dat doen moeten ze vooral zelf uitzoeken. Een instructeur, docent, opleider mag dan best aanwezig zijn om vragen te beantwoorden, als hij of zij maar niet de eigen creativiteit van de lerenden wegneemt. De kunst is nu om de lerenden die uitdagingen aan te bieden, die hen ook motiveren om creatief te zijn.